Zoektocht

Wanhopig op zoek naar het woord, de zin,
het verhaal, de titel,
zoals een blanco canvas gevuld wordt met
de compositie, de kleuren, de diepte, de idee

laag voor laag
structuur over structuur.

Mooie zinnen vloeien voort
als druipend nectar uit een bloem,
soms moeiteloos, soms onder dwang

maar wat is mooi,
wat is schoon, wat is kunst?

Woorden lukraak achter elkaar plaatsen maakt nog
geen zin, zinnen die op elkaar voortborduren
maken nog geen verhaal, gedicht, lied.

Mooie woorden vind ik overal, op straat,
op een muur, in een folder, op zolder.

Woorden als contemplatie, extase, klavecimbel, inquisitie, parasiteren,
niet altijd bruikbaar, doch wel schoon,
die klank, die samenstelling,
als een symfonie die je voert naar andere
werelden, verre oorden.

Dat is het doel, dat is de wens,
tot die tijd blijf ik zoeken.

Spelletjes

In mijn kindertijd vond ik spelletjes doen niet leuk. Ik weet niet wat het omslagpunt was, want ik kan me niet voorstellen dat ik als peuter het niet leuk vond om een spel te spelen. Misschien deden we dat thuis nooit. Mijn geheugen laat me in de steek. Het enige wat ik me nog wel herinner is dat ik op een gegeven moment spelletjes verschrikkelijk vond. Dat kwam uiteindelijk vooral doordat ik niet tegen mijn verlies kan. Nog steeds niet trouwens. Ik moet gewoon winnen. Lukt dat niet dan komt er een waas voor mijn ogen en wil ik het liefste het spel tegen de muur smijten met de winnaar er achter aan. Het is niet persoonlijk bedoeld, want ik wil van iedereen winnen. Ik haat alle spellen met een bal, want ik mis hand/voet-oog coördinatie. Dus de bal belandt altijd op het dak van de uitbouw of in een boom. Hetzelfde geldt voor tennis, vooral de campingvariant. Ik sla te hard en ongecontroleerd en als ik de bal verkeerd terug krijg ligt het uiteraard aan mijn tegenspeler. Met mijn man een spel doen is een ramp. Hij heeft op hoog niveau gedamd, dus dat is een ramp. Bij elke zet die ik doe ontvang ik commentaar zoals: “zou je dat wel doen?” En, “helaas verloren”. Dan heb ik nog maar 1 zet gedaan. Echt vreselijk vind ik dat. Om ons huwelijk goed te houden hebben we besloten niet langer te dammen met elkaar. Veel beter zo, maar dan houden we nog wel andere spelletjes over zoals pesten, yahtzee, mens-erger-je-niet (hoe toepasselijk) en rummikub. Ik bewonder de rust en vastberadenheid van mijn man om toch telkens weer een spelletje met me te spelen. Als ik win is er geen probleem, maar als ik tijdens mens-erger-je-niet- met nul pionnen op het bord sta en al tachtigduizend keer 1 heb gegooid in plaats van zes en manlief met al zijn soldaatjes binnen staat, ontplof ik intern en -vaak ook- extern. Ik zou dan het liefst het bord met pionnen en al ergens in zijn lichaam stoppen waar het licht niet schijnt.

De woede is niet tegen hem persoonlijk gericht, want op zo een moment haat ik gewoon iedereen de van me wint. Er zijn twee uitzonderingen. Dat zijn twee (eigenlijk) drie mensen van wie ik met liefde en veel plezier verlies. Uiteraard verlies ik graag van mijn kinderen. De jongste (3 jaar) is momenteel verzot op kwartetten. Ze is er bijzonder goed in en ook al doe ik mijn best, ik laat haar echt niet winnen, lukt het haar telkens mij te verslaan. De intensiteit in haar blik en het uithangende puntje van haar tong verraden een vorm van fanatisme die herkenbaar is. Ik ben benieuwd hoe dit zich gaat ontwikkelen. Ook de oudste is al redelijk fanatiek. Zij stort zich al ter aard als ze verliest. Ik begrijp haar frustraties, maar moet er toch ook een beetje om lachen.

Degene die engelengeduld had en uren achter elkaar met mij een spelletje wilde spelen was mijn tante Riek. Daar zaten we dan, samen aan de keukentafel voor het raam, yahtzee op tafel en een glaasje limonade. Na een paar velletjes vol te hebben gespeeld stuurde ze me naar de frietboer om frikadellen. Dat zijn prachtige herinneringen. Van haar verliezen was ook geen ramp. Nu ik erover nadenk, kan ik me ook niet herinneren dat dit vaak voorkwam.

Held

David Bowie is dood. Voor velen was hij een held. Ik weet niet zeker of ik gerechtigd ben een mening over hem te hebben. Ik ben nooit een uitgesproken fan geweest en om nu openlijk te gaan treuren en een lofzang op te stekken voelt, op zijn zachts gezegd, hypocriet. David Bowie vertegenwoordigt een tijdperk. Hij was een mens die alle conventies aan de kaak stelde en speelde met alle gevestigde regels en normen, zowel op muzikaal gebied als op het persoonlijke vlak. Hij heeft de muziekwereld verandert te samen met de mode en kunst. Een iconisch figuur wordt hij genoemd. Voor velen rechtvaardigt dat het gebruik van de term “held”.

Een vriendin was ook onder de indruk van het overlijden van Bowie en zat vertwijfeld op de fiets na te denken over haar eigen leven. Wat laat ik nu achter, vroeg ze me. Was ik ook maar een held? Ik heb ook lang met die vraag rondgelopen, vooral zo rond mijn dertigste. Ze noemen dat ook wel het dertigersdilemma. Vragen zoals, waar ben ik mee bezig, is dit het nu allemaal, wat beteken ik eigenlijk in de wereld, wat draag ik bij, horen bij deze fase. Ik vond dat zelf een erg lastige fase die ook bijzonder lang heeft geduurd, in ieder geval langer dan me lief was.

We kunnen allemaal stellen dat we invloed hebben op de wereld. Kijk maar naar de milieuproblematiek, maar dat vind ik een negatieve benadering. Sinds ik kinderen heb weet ik wat ik beteken. Ik ben verantwoordelijk voor deze kleine mensen en die verantwoordelijkheid daar mag niet te licht over gedacht worden. Mijn taak is om sociale mensen de maatschappij in te brengen die vervolgens op hun eigen wijze proberen het beste uit zichzelf te halen en te zorgen voor hun medemensen op deze aardbol.

Dat is op kleine schaal ook van belang, maar hoe langer ik erover nadacht hoe langer er een ander idee postvatte. Natuurlijk zijn er tussen ons mensen zoals David Bowie, Janis Joplin, Nelson Mandela, Ghandi en Aletta Jacobs. Mensen die een stempel op de geschiedenis drukken door iets te veranderen waar heel veel anderen profijt van hebben. Al die voorlopers die ervoor zorgen dat bruggen gebouwd worden, wegen geplaveid en muren worden afgebroken.Maar er zijn veel meer mensen, zoals ik, die ervoor zorgen dat de mensen die in de spotlight staan bewonderd worden en kunnen doen wat ze doen. Eigenlijk zijn het de mensen die niet bekend zijn, niet bewonderd worden op grote schaal die ervoor zorgen dat die paar wereldveranderaars zo kunnen zijn zoals ze zijn. Wij geven ze een podium, wij luisteren naar hun speech, wij kopen hun plaat en wij gaan stemmen om te zorgen dat wetten veranderd worden. Dus wij allen dragen bij aan veranderingen. Wij allen laten een voetafdruk achter op deze planeet. Wij allen zijn helden zoals David Bowie: Oh we can be Heroes, just for one day.

Janis

Ik houd al van Janis sinds mijn veertiende jaar. Ze was toen al 20 jaar dood. De  start van mijn pubertijd begon traumatisch. Op 11 maart 1990 gaat de telefoon over en wordt aan de andere kant van de hoorn kort en bondig vertelt dat mijn vader een hersenbloeding heeft gehad en gaat sterven. Ik weet bijna niets meer vanaf dat moment. Ik weet dat ik in het ziekenhuis was en mijn vader in een bed zag liggen. Hij bewoog en ik schrok me kapot. Hoezo dood? Kan een dode bewegen dan? Met mijn dertienjarige brein (nog net geen veertien) probeerde ik alles wat ik zag te begrijpen. Ik zag een Indonesische verpleegster met het langste haar dat ik ooit zag. Ze bukte om iets onder aan het bed van mijn vader te doen en per ongeluk stond ik op haar zwarte haren. Die haren staan gegrift in mijn geheugen. Hoe ze blonken en wiegden als ze liep. Hoe de dokter er uit zag, daar zegt mijn herinnering niets over. Welke mensen aan mijn vaders bed stonden evenmin, maar dat haar vergeet ik nooit.

Mijn vader overlijdt in dat ziekenhuis bed. De stekker, die ervoor zorgt dat zijn hart blijft werken, wordt er uit getrokken. De familie beslist. Ik weet niet wat ik dacht of voelde, maar het was over en ik veranderde onmiddellijk. Al mijn dromen vaagden weg. Ik zal nooit bij mijn vader gaan wonen. Ik ga nooit meer met hem hamburgers eten bij dat kleine kraampje tegenover de McDonalds (want echte hamburgers zijn toch veel lekkerder dan die goedkope rotzooi). Nooit meer uren struinen over de boekenmarkt, kilo’s drop kopen op de markt, planten ritselen voor weinig. Nooit meer zijn gesnurk horen en grapjes achter zijn rug maken. Nooit meer oerend hard van Normaal horen blèren. Nooit meer zijn Don Johnson act zien en nooit meer mijn naam horen zingen , zoals alleen hij dat kon.

Na de crematie kwam het moment om zijn huis leeg te maken en alle spullen uit te zoeken. Ik nam lp’s en boeken mee. Ook een aantal overhemden pakte ik in. Daar heb ik maanden in gelopen. Natuurlijk waren ze veel te lang, dus droeg ik ze als jurk. Mijn verzet tegen het onrecht wat me was aangedaan. Tussen de lp’s en cd’s zat een plaat van Janis Joplin. Op de cover zit Janis op een motor, sigaret in haar rechterhand en donker gekleurde zonnebril op haar neus en lange losse haren. Het is een plaat met al haar grootste hits. Thuis had ik een platen/cd speler en draaide de plaat dagenlang uren achter elkaar. Ik raakte helemaal van de wijs van deze vrouw. Zij had pijn en ik had ook pijn. Zij was tegen de conventionele orde in. Zij deed wat ze wilde en kleedde zich zoals ze wilde en liet zich door niemand de wet voorschrijven. Wat een verademing. Ik was ook anders, stelde volgens mijn moeder veel te veel vragen, liet me niets wijs maken en zag er -in een tijdperk waar oilily de norm was- vreemd uit met al mijn ringen en kettingen, lang gekleurd haar, broeken met wijde pijpen en lange fleurige hemden.

Telkens als ik voor een levens-veranderende beslissing sta komt Janis mijn leven binnenwandelen en gaat pas weg als de klus geklaard is. Dan luister ik naar haar rauwe stem, zoek ik op internet naar interviews en optredens en lees ik haar biografie opnieuw. Er komt binnenkort een documentaire in de Nederlandse bioscopen. Die ga ik zien. Vaak heb ik me afgevraagd hoe komt het dat iemand die nu al 45 jaar dood is nog zoveel invloed op mij heeft. Het antwoord is niet eenvoudig te geven. Janis is een voorbeeld voor veel vrouwen. Haar kracht en passie sieren haar. Haar stem gaat door merg en been en zij zingt niet de blues, zij is de blues. Nu ik 40 jaar word, 13 jaar ouder dan Janis ooit is geworden, heb ik weer behoefte aan haar. Even het leven voelen zoals het nu is. Ik ben niet depressief en heb zeker geen midlife crises, maar heb wel erg veel zin om me te wentelen in de blues van Janis. Ze geeft me een spiegel en roept van de zijlijn…..Try, just a little bit harder.

 

 

V&D

Ik denk veel aan de V&D. Niet omdat ik nu zo treur om het faillissement van de keten en ook niet omdat ik op de barricade wil springen om het personeel te redden. Natuurlijk vind ik het verschrikkelijk als al die hardwerkende mensen op straat komen te staan, wat waarschijnlijk niet gaat gebeuren omdat er een doorstart komt of een of andere financiële injectie. Maar nee, ik denk aan de V&D om een heel andere reden.

Mijn oma was nauw verbonden met de winkel. Zij nam nooit de afkoring in haar mond. Dat vond ze vulgair. Het was Vroom en Dreesman en daarmee uit. Mijn oma was een chique dame met een zeer bewogen leven. Op 86-jarige leeftijd zag ik haar in een ziekenhuisbed haar laatste adem uitblazen terwijl ze mijn hand vast hield. Wij hadden een bijzondere band. Ik luisterde gefascineerd naar haar levensverhalen en wijsheden die ze onderweg had opgedaan. Ooit schrijf ik haar verhalen op. Dat is een belofte die ik ga inlossen. Dan komt op papier te staan hoe ze ooit haar brood verdiende bij Vroom en Dreesman in Rotterdam. Hoe ze een kans kreeg om in haar levensonderhoud en dat van haar dochter te voorzien. Hoe ze als jonge vrouw de kneepjes van het administratieve en verkopende vak leerde en hoe ze tot het eind van haar leven, tot in haar sterfbed aan toe elke dokter, verpleger of wie dan ook charmeerde met haar interesse en haar verhalen. Allemaal geleerd bij Vroom en Dreesman. Ik schrijf dan over de tijd dat ze was verlaten door haar man en verstoten door haar familie. De tijd waarin bommen los gelaten werden op Rotterdam en ze op een kamer bij een hospita probeerde te zorgen voor haar baby die ondervoed was, maar er met een paar gekregen lapjes wel altijd keurig uitzag, want daar gaat het om in het leven. Hoe hard de wind ook waait, hoe luid je maag ook rommelt, hoe zwaar de slag in je gezicht ook is, je verwaarloost jezelf nooit. Een sterke en schone buitenkant zorgt voor een schoon en puur innerlijk.

En daar denk ik dus allemaal aan bij Vroom en Dreesman. Het zal nooit meer hetzelfde zijn.

Kritiek

De stukjes die ik schrijf ontstaan vaak pas als ik achter de computer ga zitten en met mijn vingers boven het toetsenbord hang. Alsof ze gestuurd worden door mijn armen vliegen mijn vingertoppen, nou ja drie van de tien, want blind typen kan ik -helaas- niet, over de toetsen. Ik kan aardig snel typen met deze drie vingers, dus voel ik het niet als een al te groot gemis dat ik op school geen aandacht heb besteed aan type-les.

Vandaag gebeurt er niets. Vingers weigeren dienst. Ik kom op niets. Niets zinnigs om te delen in ieder geval. Dat ligt aan mevrouw kritiek. Deze interne professionele criticaster is een vrouw van mijn leeftijd maar dan met een grijs nietszeggend opgestoken kapsel, brilletje half op haar neus, groenkleurig verwassen afgedragen mantelpakje aan en een nasale zeurderige stem. Ze heeft een negatieve inslag en voelt de behoefte om alles -vooral wat ik doe- te bekritiseren. Zij is vandaag goed op dreef. Ze heeft het volgende al naar voren gebracht. Ik kan niet schrijven. Ik heb geen leuke verhalen. Mijn taalvaardigheid is niet in orde. Er is niemand geïnteresseerd in mijn schrijfsels. Ik verdoe mijn tijd. Ik ga het toch niet volhouden. Dat boek komt er nooit. Ik stel niets voor.

Dit gaat een tijd zo door. En ik ben er helemaal klaar mee. Dus mevrouw kritiek ik heb nieuws voor u. Ik luister niet meer naar u. Soms komt u wel eens met een goed idee of zorgt u ervoor dat ik genuanceerd te werk ga, maar dit negatieve gedoe daar helpt u niemand mee. Het is niet nodig en zeker niet behulpzaam. Ik dank u voor de tijd dat u enige positieve inbreng in mijn leven had, maar het is nu echt tijd om afscheid van elkaar te nemen. Ik raad u aan om uw tas te pakken en te vertrekken -ze woont namelijk ook bij ons in huis.  Ga naar de kapper en laat een leuk fris kapsel aanmeten. Vervolgens pakt u de trein naar Antwerpen, daar koopt u een lekker zittende jeans met een kek truitje erop, gaat u uitgebreid lunchen en bezoekt u het Koninklijk museum voor schone kunsten. Daar gaat u minimaal een half uur voor het zittend naakt van Amedeo Modigliani zitten en laat u betoveren. Zie de schoonheid van dit schilderij en reflecteer dat naar de schoonheid om u heen. Dit schilderij vertegenwoordigt alles wat een vrouw kan zijn. Hoe een man een vrouw ziet, een machtig en wonderschoon wezen vol passie en kracht. Trekt u daar een les uit, want u bent ook deze vrouw. En als laatste adviseer ik u als u het museum verlaat, de wereld te aanschouwen vanuit de ogen van de kunstenaar. Het leven is een groot kunstwerk en u bent daar onderdeel van. Lieve mevrouw kritiek, ik wens u het allerbeste.

Storm

De storm in mijn hoofd
wakkert alle gevoelens aan
zenuwen kriebelen
haartjes vliegen met een rotgang overeind
gedachten beuken als golven tegen de kustlijn
in mijn hoofd.

De zon poogt binnen te dringen
een ongenode gast
niet toestaan, wordt uit de
krochten van mijn ziel geroepen
laat maar buiten staan
schaduw is waar behoefte aan is.

De storm raast verder
zwaar moet de lucht zijn
zeker niet geklaard
dat verklaart alles
of toch niets
of als het alles is, is het dan ook niets.

In het niets schuilt het iets en
het iets is dan toch altijd meer dan niets.

Laat maar stormen
laat maar gaan
moeten voelen en
voelen wat moet
te weten dat ik leef in het oog van de storm
dat is wat het is.

Een stormachtig leven
is altijd meer dan niets.

Gouden duo

Ik ben niet gezegend met een gelijkmatig uitgebalanceerd gemoed. Dat betekent dat ik zeer neerslachtig kan zijn, uitermate sacherijnig, mateloos verdrietig of enorm euforisch aan de andere kant of extreem gelukkig. Dat klinkt heel dramatisch, maar dat is het al lang niet meer. Hoogstens vermoeiend, vooral voor de mensen die dicht bij me staan. De wisselingen komen vooral voor de buitenwereld vaak onverwacht. Net zoals de schommelingen in het weer. Gelukkig betekent dat dan ook dat een zwarte bui in een paar minuten kan overslaan en schijnt de zon zoals zij nog nooit eerder heeft gedaan. Het zijn allemaal pieken en dalen.

Soms heb ik er zelf last van. Dat overkomt me niet zo vaak, want ik ken mezelf al een tijdje en denk dat ik mezelf nu wel aardig begrijp. Vandaag was weer zo een dag. De dag begon goed. De verwachte spierpijn na de yoga-les van gisteren bleef uit, kinderen waren goed geluimd, manlief was behulpzaam en de poes probeerde een keer niet tussen mijn benen door te rennen terwijl ik liep waardoor ik mijn nek niet heb gebroken. En dan opeens voel ik het komen. Objectief gezien gebeurt er niets bijzonders. Ik kan zelf geen reden aanduiden voor de switch, maar opeens alsof de zon verduistert wordt door de maan en de dag verdwijnt in de nacht, slaat mijn stemming om van gezellig en positief in zwart. Alles wordt dan donker. Het licht gaat uit. Een opmerking valt verkeerd, een kind zeurt net te lang, ik moet veel te lang wachten bij het bloedprikken omdat degene die voor me is opstandig en luidkeels zijn ontbijt er uit gooit, een beker thee valt over de tafel, de poes kakt terwijl ik net rustig zit en de stank is niet te harden (wat kan dat beest stinken zeg) en uiteraard loopt mijn computer, nadat ik een mooie tekst heb geschreven, vast. Op zo een moment wil ik hartgrondig en heel grof vloeken (dat is een van mijn talenten die ik zelden in het openbaar kan tentoonspreiden), iemand keihard neerbeuken (mag uiteraard ook niet) of minstens een veel te duur servies tegen de muur knallen (blijkt achteraf toch een slechte boekhoudkundige keuze te zijn). Dat kan allemaal dus niet en dan is het tijd om mijn hulpmiddel in te zetten, fantasie.

Fantasie is grenzeloos, discreet en staat alles toe. Ik hoef me nergens aan te houden, geen sociale normen, geen beleefdheden. Fantasie vindt alles goed. Een betere metgezel is er niet te bedenken. Dankzij fantasie heb ik nog steeds een gelukkig huwelijk, heeft de Raad voor de Kinderbescherming mijn kinderen nog niet weggehaald, heeft de brandweer mijn huis nog niet hoeven blussen en heb ik me nog nooit voor de strafrechter hoeven verantwoorden.

Fantasie is ook degene die vervolgens een ander inschakelt als het te lang duurt en dat is, mevrouw humor. Mevrouw humor relativeert de boel en zet me vooral weer op mijn plaats. Mevrouw humor is een keiharde. Zij zorgt er voor dat het zelfmedelijden stopt, dat de drama’s gerelativeerd worden waardoor ik alles weer helder zie en deze blog kan afmaken in een goed gemoed. Een gouden duo, fantasie en mevrouw humor.

 

Yoga

Vanavond mijn eerste yogales in jaren gevolgd. Mijn lichaam was er nog niet helemaal klaar voor merkte ik. Spontaan protest van spieren die al jaren een slaperig bestaan leiden was het gevolg. Heftig werd er getrild en geschreeuwd…..Stop hier onmiddellijk mee. Dat deed ik niet. De weg van de minste weerstand is misschien wel een mooi geplaveide weg maar leidt je vaak naar een aftands gebied. Daar ga ik niet heen. Heb ik al ggezien dat gebied. Beviel me totaal niet.

Tijdens de les stond muziek aan.  Van die fijne Aziatische klanken. Een nummer duurt ongeveer een uur en toch verveelt het niet. Ik ontdekte dat hoe stiller ik werd en dan bedoel ik echt innerlijk stil hoe harder de muziek klonk.

Met je ogen dicht naar muziek luisteren intensiveert de ervaring. Dat geldt ook voor yoga. Het intens in de beweging zitten en de kracht van mijn lichaam voelen maakt dat  ik weer een ervaring rijker ben.  Ben benieuwd of mijn spieren dat morgen beamen.

 

 

 

 

Voorlezen

Ik houd van lezen.  Mezelf helemaal onderdompelen in het verhaal, de karakters voor me zien en denkbeeldige gesprekken met ze voeren en de emoties voelen die de personages hebben. Lief en leed deel ik met ze. Heerlijk. Het overkomt me regelmatig dat ik snotterend een boek moet wegleggen of op het einde heel langzaam ga lezen omdat ik het zwarte gat al zie. Nog even rekken. Blijf nog even bij me. Ook al is het boek uit. Zelden vergeet ik mijn nieuwe vrienden.

Zelf lezen vind is dus het beste middel om te ontspannen en te ontsnappen aan de werkelijkheid. Wat daarnaast net zo leuk is om te doen is voorlezen, vooral voor kinderen vanaf een jaartje of 3. Sprookjes zijn fantastisch. Die hebben namelijk alles in zich. Een boze stiefmoeder of een heks, een mooie prinses, een spannend plot en natuurlijk altijd een goede afloop. Redelijk vaak onrealistisch, maar dat maakt niet uit. Tuurlijk kan roodkapje opgevreten worden door een wolf in 1 hap en daarna door haar pa bevrijd worden via het openhakken van de buik van de wolf. Sterker nog, daar voelt hij niets van. Die wolf dan. Hoe het met pa is, vertelt het sprookje niet.

Of die geitjes, die kunnen gewoon het levenslicht weer zien door het opensnijden van de buik van de wolf, die vervolgens met stenen wordt gevuld en dichtgenaaid wordt zodat hij na een enorme dorst zich te pletter stort in een waterput. Daar is toch niets vreemds aan in de ogen van peuterige kleuters en kleuterige peuters. Die van mij smullen er van.

Alle stemmen doe ik zelf erbij. De krakende stem van de heks, het lichte onnozele gebabbel van de naïeve prinses en de stoere norse klanken van de held, vaak op een paard die niet zelden wit is. Mijn specialisme is de lach. Whahaha, op een boze schurkerige manier.

Er is wat veranderd. Rika (5 jaar) kan sinds kort zelf lezen en staat er op ’s avonds een boek voor te lezen. Jawel een heel boek.  Het gaat over een hond die een bot jat. Dat is de korte samenvatting. Maar Rika vertelt het superieur. Het lichte gestotter dddde hond hhheeft een bbbot en vervolgens één in plaats van een. Ik barst bijna uit elkaar van trots. Wat ontzettend geweldig voor haar dat ze kan lezen. Er gaat nu een wereld voor haar open. Ze gaat op ontdekkingsreizen, leert nieuwe plaatsen kennen en ontmoet nieuwe mensen. Ze gaat haar fantasie ontwikkelen en taalgevoel.

Ik verheug me er nu al op dat ze me straks een spannend sprookje gaat voorlezen met bijbehorende lach, mijn favoriet: de drie biggetjes.