Week

Wat een week was het. Het begon met een overvolle agenda op mijn werk. Vervolgens naar het ziekenhuis om een bed onder te braken en er achter te komen dat ik een maagbreuk heb. Het kon nog erger: Donald Trump president van de Verenigde Staten. Dan de intocht van Sinterklaas, waarvoor een noodbevel en een noodverordening nodig bleken te zijn.

De regen die maar met bakken uit de lucht kwam vallen, een mega tak die ons dak van de uitbouw wist te bereiken en ons opzadelde met een hoop schade. Daarbij de ontsnapping aan een brand vanwege doorgesmolten elektriciteitsdraden. Een kat die de hal aan een onderzoek had onderworpen en zich een nieuwe kattenbak voorstelde.

Ik mag natuurlijk niet dat éne afdelingshoofd vermelden. Hij liet zich via email schandelijk en ongenuanceerd uit over mij en een collega zonder dat hij onderzoek had gedaan, laat staan bij ons het een en ander had nagevraagd. Ik wist niet eens waar het over ging. Ook de hormonen die deze week hoogtij vierden en gierden in mijn lichaam zijn uiteraard vermeldingswaardig.

Ook wil ik nog stil staan bij de kinderen die tijdens de intocht pepernoten naar de muzikanten bleven gooien en alle omstanders die daar niets over zeiden. Die kinderen die kleintjes omver duwden om zelf vooraan te staan bij een spelletje waar ze ogenschijnlijk veel te groot voor waren en als laatste die kinderen altijd maar weer rotzooi wilden trappen. Ik neem ze niets kwalijk, maar de ouders die erbij hoorden des te meer.

Kijk ik nu terug op een nare, slechte week? Nee, helemaal niet. Dat van Donald Trump blijft wel aan me knagen, maar verder kijk ik om me heen en zie twee lieve kinderen die een paar handjes pepernoten hebben gescoord en dan de Pieten links laten liggen, want “we hebben wel genoeg pepernoten mamma.” De houtkachel heeft overuren gemaakt in het huis en de kaarsen zorgen voor extra warmte. Ik lees een bijzonder boek, Het evenwicht van Martin Bril. Mijn vrienden zijn weer veilig thuis na een paar dagen Rome, mijn kind zwemt bijna af voor haar A-diploma, mijn brandend maagzuur verstopt zich (tijdelijk) en als klap op de vuurpijl staat er op dit moment voor me een vader die zo veel van zijn kinderen houdt dat hij zich heeft laten transformeren tot vrouw: bloesje aan, rokje rond de knieën, kralenketting om en alle nageltjes van zijn vingers in verschillende kleuren geverfd.

Het hoeft niet zo ingewikkeld te zijn. Soms geeft de grootste eenvoud het mooiste geluk.

Stoppen

Ik voel me gaan
er is geen stoppen meer aan
principes krijgen vleugels
vliegen rond mijn hoofd
buurten bij die ander
hun lied vindt soms
gehoor, of niet
ze vliegen dan verder
of storten ter aard

Ik hoor me gaan
er is geen stoppen meer aan
gedachten tuimelen over me heen
bedolven geef ik me gewonnen
kijk die ander aan,
neem nu eens die rugzak van me over
draag ook eens die loodzware steen
of slik dat gal eens voor me weg
spoel de zee schoon

Ik zie me gaan
er is geen stoppen meer aan
spiegels heb ik niet meer nodig
die beelden ken ik nu wel
ik kijk naar jou en zie me staan
de strakke trek rond mijn mond
ogen opengesperd of juist gesloten
tegenhouden heeft geen zin
ik laat me gaan

Charley

Ergens eind 2008 ging ik naar mijn favoriete museum in Rotterdam: Boijmans Van Beuningen. Daar was een expositie die me greep. Ik kende Charley Toorop uit de kunstgidsen, maar ik had haar werk nooit in het echt gezien.

De tentoonstelling kreeg de pakkende titel ‘Vooral geen principes! Charley Toorop’. In een persbericht bij de tentoonstelling wordt het volgende geschreven. Charley Toorop (1891-1955) geldt als de krachtigste vrouw in de Nederlandse schilderkunst van de twintigste eeuw. Ze schiep een eigenzinnig, zelfbewust en sociaal bewogen oeuvre. De tentoonstelling maakt inzichtelijk hoe sleutelwerken passen binnen het oeuvre, dat wordt gekenmerkt door een confronterend realisme. Bij Charley Toorop is schilderkunst de ultieme vorm van zelfverwerkelijking.

Uit een kunstboek haal ik de volgende informatie. Charley Toorop, geboren 24 maart 1891, wordt beschouwd als de krachtigste vrouw in de Nederlandse schilderkunst van de twintigste eeuw. Ze schiep een eigenzinnig, zelfbewust en sociaal bewogen oeuvre. Ze was in haar tijd een moderne, zelfstandige en uitgesproken vrouw, stond haar mannetje en kwam daar ook voor uit. Volgens sommige critici in die tijd had ze ‘mannelijke trekken’ en de reputatie van een tamelijk meedogenloze vrouw die uitsluitend voor de kunst leefde, haar drie kinderen links liet liggen en talloze minnaars heeft versleten. Wat waar lijkt te zijn, is dat Charley van haar kinderen hield, maar geen tijd voor ze vrij maakte; haar atelier was verboden terrein voor de kinderen. Zelfs haar echtgenoot Henk Fernhout moest wijken voor de kunst. Het verhaal gaat dat hij ooit uit pure frustratie een doek van haar aan flarden heeft gesneden. Hoewel Charley gek was op haar man, hield hun huwelijk geen stand en scheidden ze. 

Ze voert mee op de stroming van het expressionisme, maar stapt in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw over op een realistische stijl, zeer expressief. Dat werk bewonder ik van haar. De kracht die dat werk uitstraalt is fenomenaal.

In 2008 stond ik in een grote zaal in het museum en raakte overdonderd door deze vrouw. De manier waarop zij mensen een gezicht geeft. De blik in de ogen van die mensen grijpt je naar de strot. Het is rauw en echt. Haar zelfportretten zijn zo beeldend dat het haast onmogelijk is om ooit een foto van de vrouw, laat staan de vrouw in het echt te zien. Zij is haar beeld en haar beeld is zij. Later toen ik de catalogus door had genomen en haar levensverhaal had gelezen, besefte ik ook nog eens hoe bijzonder deze vrouw was. Ze leefde voor de kunst en deed wat ze moest doen voor die kunst. Geen concessies omdat ze een vrouw was of omdat ze een moeder was of omdat ze een echtgenote was. Geen concessies. Ze noemen Charley Toorop eigenzinnig. Dat woord doet haar tekort. Ik beschrijf haar liever als Kunstenaar met een grote K. Afbeeldingsresultaten voor Charley Toorop Schilderijen

Ook deze vrouw die zo krachtig in het leven stond, is een groot voorbeeld voor veel vrouwen. Je kunt namelijk je passie uitvoeren, ook al bevindt die passie zich in een zelfbenoemde “mannenwereld”. Doe wat je hart je ingeeft en ga daar voor. Heel mooi en krachtig.

Trump

Ik heb een onrustige nacht achter de rug. Telkens schoot ik wakker en greep met mijn slaaphoofd naar mijn telefoon. Was er al nieuws? Is het al beslecht? In de vroege ochtenduren zag ik dat het nog niet definitief was. Hup: snel uit bed. Kinderen aankleden, ontbijten en op de fiets de kinderen naar school brengen. Gelijk door voor boodschappen en dan het nieuws aanzetten. Ik loop de supermarkt binnen en check op mijn mobiel het laatste nieuws. Met hoofdletters staat het er en ik voel dat ik het warm krijg. Die kapitalen kijken me aan en ik kan het gewoon niet geloven.

Menig lezer vindt dit misschien een overdreven reactie, maar op dat moment daar bij de appels flitsten de doemscenario’s voor mijn ogen voorbij. Ik kan het nu nog steeds niet geloven, maar het is waar: Donald Trump is president van de Verenigde Staten geworden.

Ik kijk om me heen, maar niemand geeft een blijk van herkenning dat ook zij geschokt zijn. Iedereen stopt gewoon spruitjes in een mandje, stukje vlees erbij. “Goedemorgen mevrouw, goedemorgen meneer”, en zo loop ik door de supermarkt. Ik vergeet kip mee te nemen voor de pasta. Loop wat doelloos rond, reken af en de caissière wenst me een prettige dag. Hoe kan dat?

Thuis luister ik naar de speech van Trump en hoe hij er voor iedereen is. Dat het belang van Amerika voorop staat, maar dat hij met de rest van de wereld vrienden wil zijn. Hij is de brenger van welvaart en voorspoed, en alles komt goed.

Ik geloof het niet, word misselijk. Deze man die zich zo vrouwonvriendelijk heeft uitgelaten, die een muur wil bouwen om de buren buiten te houden, die Poetin een toffe kerel vind, die zich rascistisch uitlaat over zijn anders gekleurde medemens,  die man wordt nu de machtigste man van de wereld. De man die gebruik maakt van de verdeeldheid in zijn eigen land, is er nu opeens voor iedereen. Voor elke Amerikaan, welke kleur, afkomst je dan ook hebt, of je geld bezit of niet. Ik geloof het niet en type als een malle deze blog. Als mijn toetsen het konden uitschreeuwen dan deden ze dat. Wat gebeurt er toch?

Dan kijk ik CNN en hoor een wijs man zeggen dat de kiezer misschien niet eens per definitie voor Trump heeft gekozen, maar meer tegen het establishment.  De gevestigde orde is nu zeker wakker geschud. De democraten hebben een pak slaag gekregen, maar wij ook. De hele wereld heeft morgen blauwe plekken en ik maak me zorgen. Misschien overdrijf ik. Ik hoop het.

Kalm

Al langere tijd heb ik last van mijn maag. Opgeblazen gevoel, brandend maagzuur en veel boeren. Nu vind ik dat laatste zelf niet zo een probleem, want ik probeer woorden te boeren en het alfabet. Maar dat brandend maagzuur is toch zo naar. Echt smerig vind ik dat en het breekt met een rotgang de glans van een heerlijk langdurige avondje tafelen af. Bah.

Na diverse medicatie proefjes was de dag gekomen voor nader onderzoek en dat betekent: de maag bekijken. Ik wilde in eerste instantie niet weten wat er zou gaan gebeuren, maar uiteindelijk bleek het beter als ik voorbereid naar het ziekenhuis zou gaan. Ik wist dus wat er zou gebeuren en de tip van de huisarts was: blijf kalm.

Nou, dat moet lukken dacht ik nog. In de heetste stormen blijf ik meestal verrassend kalm. Tijdens drie bevallen kon ik met mijn ogen dicht mijn ritme vasthouden en door de helse pijnen ademen en de instructies van de verloskundige volgen. Ik kan me concentreren op mijn ademhaling en ook mediteren is mij niet vreemd. Met een positief gevoel vertrok ik, licht zenuwachtig, naar het ziekenhuis.

Eerst werd er nogmaals kort uitgelegd wat er zou gaan gebeuren en toen begonnen we. Een drietal pufjes spray werd in mijn keel gespoten, daarvan moest ik al kokhalzen. Dat begon goed. Blijven ademen dacht ik. Blijf kalm! De spray zorgde voor een licht verdoofd gevoel en slikken ging al moeilijker, terwijl dat nu juist van belang was. Toen moest ik op mijn linkerzij gaan liggen, een bijtring in zodat ik dat draad niet kapot zou bijten en de slang werd ingebracht. Ik had mijn bril afgedaan en ogen gesloten. Blijf kalm, dacht ik. De slang ging mijn keel in en langs mijn huig en onmiddellijk voelde het alsof ik gewurgd werd. Ik moest kokhalzen en slikken. Speeksel werd in een raptempo aangemaakt en het kokhalzen ging over in braken. Blijf kalm werd er nu om me heen gezegd. De tranen spoten uit mijn ogen. Ik kreeg het benauwd en ik lette helemaal niet meer op mijn adem. Gelukkig stond er een vrouw naast me met een doekje me bemoedigende woorden toe te spreken, maar toch raakte ik totaal in paniek. Geen rust en al helemaal niet kalm.

Na tien minuten kwam ik weer buiten en moest even bijkomen. Mijn man keek me geschrokken aan. “En?” vroeg hij. Ik wist niet wat ik moest zeggen. Het enige wat er uitkwam was: ik was niet kalm.

Nu kijk ik terug op deze ervaring en heb ik diep respect voor de vrouw die mijn tranen en braaksel opruimde. Zij doet dit werk dag in dag uit. Zij blijft kalm voor anderen. Zonder haar had ik het niet gered. Het is nu avond. De dag is alweer bijna om, het moment is weer voorbij en voor het eerst vandaag voel ik me weer kalm.

Griffier

Mevrouw de Griffier

Mevrouw de griffier
staat fier en onbevreesd
in het leven

met haar grijs blauwe
kijkers aanschouwt
zij de wereld
staat er midden in

elke storm raast
over haar heen
onbeweeglijk
haar konen rood
haar brouwen opgetrokken
haar haren stoer

een vrouw om van te houden
te vrezen
te aanschouwen

ze laat me lachen
met cynisme
belaagd me en ik
ik ben weerloos

de strijd die ze voert
ga ik graag met haar
aan, met zijn tweeën
werpen we regimes omver
springen op de barricaden
protesteren luid

en anders,
zitten we samen
kijken uit het raam
aanschouwen
kop thee erbij, speltkoek
waarom?

Omdat het kan.

Suze

In 1918 was er iets bijzonders aan de hand. Niet alleen kwam de Grote Oorlog ten einde. Ook politiek Den Haag veranderde. De eerste vrouw deed intrede op het Binnenhof. Dat baarde nogal opzien. Vanuit praktisch oogpunt was men ook niet berekend op dit gebeuren en dus waren er in het gebouw veranderingen nodig. Zij kreeg een eigen kleedkamer en de gang die erheen leidde werd ‘het Groenewegje’ gedoopt. Het gaat om Suze Groeneweg.

Suze (Susanna, zus) Groeneweg werd op 4 maart 1875 geboren in Strijensas. Ze had drie broers en een zus. Ze volgde op aandringen van haar moeder een opleiding tot onderwijzeres. Haar vader zag het nut niet in van verder leren voor meisjes, maar hij legde zich er uiteindelijk bij neer. Ze werd onderwijzeres op diverse basisscholen en ging steeds meer interesseren voor politiek. Op 1 mei 1903 werd zij lid van de SDAP. Ze had een aangeboren spreektalent. Mede daardoor kreeg zij landelijke bekendheid door de kiesrechtacties die duurden van 1909 tot 1913 in de SDAP (Sociaal Democratische Arbeiders Partij). Om vrouwen binnen de partij beter te kunnen bereiken richtte zij in 1905 een vrouwen propagandaclub op samen met J. van Kersten-van Muylwijk. Zij was echter tegen een landelijke vrouwenafdeling. “Mijn ervaring is, dat als de vrouwen zich zelf maar op de voet van gelijkheid met den man plaatsen, zij ook volkomen als gelijken erkend worden.” Een aparte positie binnen de SDAP zou slechts de ongelijke positie benadrukken, was zij van mening. “Ik voel jet als iets tegennatuurlijks dat daar een groepje van hetzelfde geslacht zich afzondert en daar aardig en lief voor elkaar doet.”

In 1914 werd Suze gekozen tot lid van het partijbestuur van de SDAP. In 1918 waren er kamer verkiezingen waarin vrouwen voor de eerste keer gebruik konden maken van het passief kiesrecht dat zij in 1917 hadden verworven. Zelf stemmen mochten vrouwen nog niet. Bij de verkiezingen werd Suze gekozen als lid van de Tweede Kamer. Zij voelde zich in haar functie verantwoordelijk voor het bewijs dat vrouwen niet ongeschikt waren voor de politiek. Zij zou tot 1921 de enige vrouw in de Tweede Kamer blijven. Het was geen makkelijke weg die zij als eerste vrouwelijk kamerlid bewandelde.

Als ik aan Suze denk dan voel ik haar eenzaamheid, maar ook haar strijdlust. Dat eenzame leven in Den Haag. De blikken die op haar gericht werden, de spot die met haar werd bedreven, de acceptatie die maar op zich liet wachten. En waarom? Omdat ze een vrouw was. Dankzij deze strijdlustige vrouw, zijn vrouwen en hun rechten op de politieke agenda gekomen. Let wel: nog maar 100 jaar geleden is het dat het passief kiesrecht voor vrouwen is ingevoerd. Dat betekende nog niet dat vrouwen ook zelf naar de stembus konden gaan. Pas op 3 juli 1922 mochten vrouwen voor het eerst naar de stembus om hun stemrecht uit te oefenen.

Volgend jaar worden we in Nederland weer uitgenodigd om ons uit te spreken over de politieke koers die ons kabinet zou moeten gaan varen. Ik ga stemmen. Dat spreekt voor zich. Als ik dan in het hokje sta, mijn rode potlood optil en over het stembiljet laat gaan, kijk ik even naar boven, knipoog naar Suze en Aletta en stem ik op…een vrouw.

Kijk

Kijk omhoog
zie je die krokodil
bek open
klaar voor de aanval
auto’s te verslinden
mierenmensen op te peuzelen
in één hap

de bocht om
verandert hij
een haai, of nee
toch een olifant
wit en wollig
klaar om de ondergrond
te pletten

een stukje rechtdoor
gebroken hart
links uit het raam

rotonde rechtsaf
een draak spuwt
rook de hemel in

zoveel te zien

zoveel te

zien

zoveel.

 

 

Fiep

Op 17 december is het 100 jaar geleden dat Fiep Westendorp het levenslicht zag. In ons huis is Fiep alom vertegenwoordigd en er gaat geen dag voorbij dat we haar illustraties niet vast pakken. De kinderen kennen Fiep en noemen haar de moeder van Jip en Janneke en van Pluk en Pim en Pom en Floddertje.

Ze weten dat Annie M.G. Schmidt de verhalen heeft geschreven, maar Fiep blijft de moeder van al deze wonderlijke wezentjes die bijzondere avonturen meemaken, ook al lijkt dat op het eerste gezicht niet zo.

Fiep Westendorp hoort in het rijtje krachtige vrouwen, die de wereld hebben veranderd, thuis. Van 1932 tot 1937 gaat ze naar de Koninklijke School voor Kunst, Techniek en Ambacht in ‘s-Hertogenbosch. Zij is daar het enige meisje in de klas. Vervolgens gaat ze naar de Academie voor beeldende kunsten in Rotterdam. Tijdens de oorlogsjaren speelt ze een belangrijke rol in het verzet. Samen met haar broer helpt ze bij het vervalsen van persoonsbewijzen en maakt situatieschetsen van de oevers van de Waal voor de geallieerden. Niet zonder risico uiteraard. Op 13 september 1952 verschijnen Jip en Janneke voor het eerst op de kinderpagina van Het Parool. Dit is het begin van de samenwerking met Annie M.G. Schmidt. Jarenlang werken ze samen. In de jaren ‘70 maakt Fiep illustraties voor het feministisch tijdschrift Opzij en voor enkele publicaties over emancipatie van de vrouw in Margriet. Fiep is maatschappelijk betrokken en is meer dan de illustratrice van kindertekeningen. Veel meer dan dat.

De illustraties van Fiep Westendorp zijn altijd herkenbaar en dat vind ik zo bijzonder. Soms lijken de illustraties zo eenvoudig, maar de schijn bedriegt het oog. Jip en Janneke, Pluk, Floddertje, Pim en Pom en al die andere figuurtjes hebben door het gebruik van de levendige potlood van Fiep een plaats gekregen in de harten van vele mensen. Iedereen kent ze en iedereen houdt van ze. De figuurtjes spreken aan door hun gekke neusjes of sprieterige haartjes. Ze geven duidelijk aan wat ze doen en de gezichtsuitdrukkingen verbeelden op een natuurlijke wijze emoties. De figuurtjes gaan de hele wereld over en spreken zowel Japanse als Finse kindjes aan. Cultuur doorbrekend werk. Dat vind ik bijzonder en lovenswaardig aan de illustraties en aan de maakster.

Tijdens de herfstvakantie streek de Fiepbus aan in ons stadje. De kinderen waren door het dolle heen. Een dubbeldekker vol met Fiep illustraties, een doolhofje in de bus, een tekenparadijs en boven waren er kleurplaten, spelletjes en filmpjes te zien. Het is mooi om te zien dat een vrouw die 100 jaar geleden geboren is nu nog steeds zo veel kinderen raakt.

Momenteel lezen wij Pluk van de Petteflet. We volgen Pluk naar zijn torenkamertje waar hij woont met Zaza de lieve kakkerlak. We lachen om de Stampertjes die Frieten op de vloer eten. We verbazen ons om mevrouw Helderder, die alles maar schoon wil hebben. En we denken aan Fiep. Dankzij Fiep slapen mijn kinderen elke avond in met een glimlach.