Biancaschrijftblog

Op 17 december is het 100 jaar geleden dat Fiep Westendorp het levenslicht zag. In ons huis is Fiep alom vertegenwoordigd en er gaat geen dag voorbij dat we haar illustraties niet vast pakken. De kinderen kennen Fiep en noemen haar de moeder van Jip en Janneke en van Pluk en Pim en Pom en Floddertje.

Ze weten dat Annie M.G. Schmidt de verhalen heeft geschreven, maar Fiep blijft de moeder van al deze wonderlijke wezentjes die bijzondere avonturen meemaken, ook al lijkt dat op het eerste gezicht niet zo.

Fiep Westendorp hoort in het rijtje krachtige vrouwen, die de wereld hebben veranderd, thuis. Van 1932 tot 1937 gaat ze naar de Koninklijke School voor Kunst, Techniek en Ambacht in ‘s-Hertogenbosch. Zij is daar het enige meisje in de klas. Vervolgens gaat ze naar de Academie voor beeldende kunsten in Rotterdam. Tijdens de oorlogsjaren speelt ze een belangrijke rol in het verzet. Samen met haar broer helpt ze bij het vervalsen van persoonsbewijzen en maakt situatieschetsen van de oevers van de Waal voor de geallieerden. Niet zonder risico uiteraard. Op 13 september 1952 verschijnen Jip en Janneke voor het eerst op de kinderpagina van Het Parool. Dit is het begin van de samenwerking met Annie M.G. Schmidt. Jarenlang werken ze samen. In de jaren ‘70 maakt Fiep illustraties voor het feministisch tijdschrift Opzij en voor enkele publicaties over emancipatie van de vrouw in Margriet. Fiep is maatschappelijk betrokken en is meer dan de illustratrice van kindertekeningen. Veel meer dan dat.

De illustraties van Fiep Westendorp zijn altijd herkenbaar en dat vind ik zo bijzonder. Soms lijken de illustraties zo eenvoudig, maar de schijn bedriegt het oog. Jip en Janneke, Pluk, Floddertje, Pim en Pom en al die andere figuurtjes hebben door het gebruik van de levendige potlood van Fiep een plaats gekregen in de harten van vele mensen. Iedereen kent ze en iedereen houdt van ze. De figuurtjes spreken aan door hun gekke neusjes of sprieterige haartjes. Ze geven duidelijk aan wat ze doen en de gezichtsuitdrukkingen verbeelden op een natuurlijke wijze emoties. De figuurtjes gaan de hele wereld over en spreken zowel Japanse als Finse kindjes aan. Cultuur doorbrekend werk. Dat vind ik bijzonder en lovenswaardig aan de illustraties en aan de maakster.

Tijdens de herfstvakantie streek de Fiepbus aan in ons stadje. De kinderen waren door het dolle heen. Een dubbeldekker vol met Fiep illustraties, een doolhofje in de bus, een tekenparadijs en boven waren er kleurplaten, spelletjes en filmpjes te zien. Het is mooi om te zien dat een vrouw die 100 jaar geleden geboren is nu nog steeds zo veel kinderen raakt.

Momenteel lezen wij Pluk van de Petteflet. We volgen Pluk naar zijn torenkamertje waar hij woont met Zaza de lieve kakkerlak. We lachen om de Stampertjes die Frieten op de vloer eten. We verbazen ons om mevrouw Helderder, die alles maar schoon wil hebben. En we denken aan Fiep. Dankzij Fiep slapen mijn kinderen elke avond in met een glimlach.

…en opeens voelde ik een duw, eigenlijk meer een soort weerstand, hoorde geschraap en daalde het besef in dat ik tegen een andere auto zat…

Vandaag was een dag die begon als alle anderen: opstaan, aankleden, kinderen en dieren voederen, kinderen naar school brengen, kop thee drinken en naar een extra vergadering voor mijn werk. Die extra vergadering is eigenlijk niet zo normaal op een woensdag, maar goed. Het is ook weer niet zo heel bijzonder. Tijdens die vergadering werd anderhalf uur intens theoretisch gediscussieerd over een juridisch begrip en probleem. Voor de buitenstaander niet boeiend, maar voor ons wel degelijk omdat er veel op het spel staat.

Na dit overleg reed ik met een vol hoofd weer terug naar huis en voelde me al wat wegzakken. Daarmee bedoel ik dat ik minder helder en scherp was. Goed opletten op de weg. Thuis aangekomen snel kind ophalen en ander kind uitzwaaien voor haar speelafspraak. Lunchen en hup weer in de auto naar een vriendin die met een gebroken hielbotje thuis zit. Na druk gekletst te hebben, sprong ik met kind en al weer in de auto om boodschappen te doen. In de supermarkt gleed ik verder af. Ik verloor het overzicht. Wat moest ik ook al weer halen? Nou ja, ik gooide wat in een mandje, rekende af en hup sprong weer de auto in. Enthousiast zette ik de auto in zijn achteruit, keek of ik iemand zag lopen en gas erop en….Boem.

Ik reed zo tegen een geparkeerde auto op. Een auto die er al de hele tijd stond en die ik gewoon niet had gezien. Helemaal niet. Ik schrok me wezenloos. Reed snel weer terug in mijn vak, vroeg aan mijn lieve kind die achterin zat of ze iets mankeerde (kindlief had niet eens iets door) en stapte uit om de auto te bekijken. Op het eerste gezicht zag ik geen schade.

Ongelooflijk geschrokken ging ik op zoek naar de eigenaar van de auto. De vrouw in kwestie schrok meer van mij dan van het gehele gebeuren. Ik was zo ontdaan en vond het zo erg voor haar dat de tranen in mijn ogen schoten. We wisselden nummers uit en ze zal zaterdag laten weten wat de schade is. Waarschijnlijk valt het mee.

Waarom was ik nu zo van streek? Na daar eens een tijdje over nagedacht te hebben kwam het vooral neer op het feit dat ik niet helder was. Ik was er gewoon met mijn gedachten niet bij. Natuurlijk kan dat iedereen gebeuren, maar het voelde zo slecht dat mij dit overkwam. Ik voelde me even van mezelf verloren. Het spreekwoord “een ongeluk zit in een klein hoekje” kwam gelijk bij me op. Dat klopt zeker. Ongeluk overvalt je als je er niet op berekent bent. Wat wel mooi is aan dat spreekwoord is de andere helft: “geluk zit in de rest.”

Vandaag heb ik weer geleerd dat als je niet in het hier en nu bent, je van alles kan overkomen om je wakker te schudden. Deze les is vandaag met een klap binnen gekomen.

Ik ben een vrouw van de generatie voor wie het mogelijk is om te studeren. Ik heb zelfs nog een beurs gekregen die ik niet hoefde terug te betalen. In mijn familie was het toch nog redelijk uitzonderlijk dat iemand ging studeren. Ergens was er een oom die de politieschool had doorlopen en toen kwam ik die het helemaal tot de universiteit schopte. Voor de tijd niets bijzonders, voor onze familie toch enigszins uitzonderlijk.

De weg naar de universiteit was voor mij geplaveid. Mooie gladde weg met een rechtstreekse verbinding of via een korte omweg. De universiteit was met de gratis OV weekkaart gewoon bereikbaar. De eerste dag dat ik in Rotterdam in die grote collegezaal zat, zal ik nooit vergeten. Heel veel dames zaten met mij in die zaal en dat voelde heel normaal. Het voelde wel spannend, meer omdat alles onbekend was en groot, maar hoe bijzonder het was dat ik als vrouw in die zaal zat ging aan me voorbij. Op dat moment dacht ik niet aan Aletta Jacobs. Ik dacht niet aan al die vrouwen voor mij, die generaties lang de toegang tot een hogere opleiding was ontzegd.

Toch ben ik en alle dames die met mij in die collegebanken zaten en nu nog steeds zitten veel dank verschuldigd aan Aletta Jacobs. Zij was de eerste vrouw in de geschiedenis van Nederland die officieel werd toegelaten tot de universiteit. Dat was in 1871. Als scholiere had zij een brief geschreven aan Thorbecke, de eerste minister, met het verzoek om te worden toegelaten tot ‘de academische lessen’. Haar doel in het leven was: arts worden en niets minder dan dat. Thorbecke antwoordde binnen een week, maar niet aan Aletta zelf. Hij schreef haar vader dat het goed was. Het is dus te danken aan een meisje van zeventien dat in 1871 de universiteiten in Nederland voor meisjes werden opengesteld. Vóór die tijd waren universiteiten en ook de meeste scholen alleen voor jongens toegankelijk. Alleen Anna Maria van Schurman, een geleerde vrouw die leefde in de zeventiende eeuw (ze beheerste meer dan veertien talen) had in 1636 wat colleges mogen volgen in Utrecht. Nou ja, colleges volgen: zij mocht achter een gordijntje meeluisteren naar de lessen die werden gegeven. Niet in het zicht van de jongens, want dat zou alleen maar afleiden.

Aletta werd arts en bereikte haar doel. Dat smaakte naar meer. Met haar invloed wilde ze meer doen voor vrouwen. Haar hele leven stond in teken van de bevordering van de gelijke rechten voor vrouwen. Als arts opende zij een praktijk die vrouwen hielp aan voorbehoedsmiddelen, zodat zij niet ieder jaar zwanger werden. Ook trok zij ten strijde tegen misstanden in het winkelbedrijf. In haar Amsterdamse artsenpraktijk had zij gemerkt dat winkelmeisjes veel lichamelijke klachten hadden omdat zij de hele werkdag (wel elf uur lang) moesten blijven staan. Dankzij Aletta Jacobs kwam er een wet tot stand die winkels verplichtte ‘zitgelegenheid’ voor hun personeel in te richten.

Vijftig jaar lang heeft zij ook gestreden voor het algemeen vrouwenkiesrecht, samen met andere vrouwen en mannen die opkwamen voor de rechten van de vrouw. Het duurde tot 1919 voor het vrouwenkiesrecht werd ingevoerd. In 1922 gingen de Nederlandse vrouwen voor het eerst naar de stembus.

Als Aletta nu van bovenaf naar Nederland kijkt, kan ze trots zijn. Er hebben zich nog nooit zo veel vrouwen ingeschreven op de universiteit. Er zijn inmiddels talloze vrouwelijke rechters, advocaten, economen, filosofen, artsen, docenten en noem ze maar op. En allemaal, ook ik, moet (wederom) een diepe buiging maken voor een bijzondere vrouw.

In het rijtje memorabele vrouwen staat voor mij Rosa Parks boven aan de lijst. Deze Amerikaanse burgerrechtenactiviste weigert op 1 december 1955 in Montgomery (Alabama) haar plek in de bus af te staan aan een blanke man. In die tijd zijn Afro-Amerikanen verplicht hun plaats af te staan aan blanke medeburgers als die daarom vragen. Rosa Parks (42 jaar) weigert echter. Ze heeft de hele dag gewerkt (ze is naaister), is moe en blij dat ze eindelijk even kan zitten. Ze blijft zitten waar ze zit. Ze vindt dat ze net zoveel rechten heeft om op die stoel in de bus te zitten als een blanke passagier. Voor de wet ligt dat echter anders. Ze overtreedt dus de wet en wordt gearresteerd. Ze wordt vervolgens veroordeeld en moet een boete betalen van 10 dollar en de proceskosten.

De arrestatie en veroordeling van Rosa blijven niet onopgemerkt. Haar actie wordt wereldnieuws. Andere Afro-Amerikanen en   burgerrechtenactivisten besluiten op te komen voor Parks en volgen haar voorbeeld. Haar weigering om op te staan voor een blanke medepassagier en de daarop volgende arrestatie en veroordeling, vormen de aanleiding voor een grootscheepse boycot-actie. Afro-Amerikanen in Montgomery laten de bus links liggen. Op die manier maken ze duidelijk tegen de rassenscheiding in het openbaar vervoer te zijn.

De actievoerders worden geleid door dominee Martin Luther King en hebben een lange adem. Tot 382 dagen na de veroordeling van Rosa Parks weigeren Afro-Amerikanen gebruik te maken van de busdiensten in Montgomery. Uiteindelijk wordt de rassenscheiding in bussen afgeschaft.

Door de actie van één vrouw (die ene druppel in de oceaan die ervoor zorgt dat een tsunami ontstaat) verandert de hele wereld. Ze is een inspiratiebron voor velen. Haar moed en kracht en geloof zorgen ervoor dat er altijd hoop is, want ook wij kunnen de wereld veranderen. Ook wij kunnen de geschiedenis naar onze hand zetten, wanneer we maar willen.

Op 1 december denk ik aan Rosa Parks.

We zijn weer terug. Het landen is nog niet helemaal voltooid, want de overdosis prikkels raak je niet zo maar kwijt. Waar heb ik het over? Disneyland Parijs. Drie dagen park is voldoende voor een camera vol foto’s, benen die na een dag rusten nog steeds zwaar aanvoelen en een glimlach die niet van mijn gezicht te meppen is.

Disney, het is iets magisch. Het is eigenlijk een mega, mega, mega fabriek. Ik heb me verbaasd over al die mensen die daar werken. Bij de parkeerplaatsen, bij de veiligheidscontrole, bij de restaurants, in de winkels en natuurlijk voor de bediening van de attracties. Ongelooflijk.

En dan heb je nog die duizenden mensen die er rondlopen en hun ogen uitkijken. Wij dus ook. Het was de eerste keer dat we met de kinderen naar Disney gingen. Je kan ze nog zo goed voorbereiden, maar wat ze daar hebben gezien heeft een onuitwisbare indruk op ze gemaakt. Al die kleuren, al die Disney figuren, de voortdurende en altijd aanwezige muziek. Het wachten en dan de spanning van de attracties. Het is zo bijzonder om zo een park vanuit de ogen van je kinderen te beleven. Toch beleef je dat anders, want ze vinden alles bijzonder en normaal. Ze zien echt Mickey Mouse en die gekke Donald. Ze zien geen mensen in pakken, verkleed als een Disney figuur. Nee ze zien ze echt. Alles is magie. Een show waarbij een auto over een vrachtauto vloog. Magie. Een vliegend tapijt, een zwevende Dombo, een piratengrot, magie, magie en nog eens magie.

Nu zijn we al weer een dagje thuis en hangt die magie nog wat om ons heen. Opa’s en oma’s worden in geuren en kleuren op de hoogte gebracht van alles wat er is gebeurt. De glimlach hangt nog steeds om al onze monden. Volgens mij blijft die nog wel even hangen.

Magie!!!

Er zijn veel vrouwen die de geschiedenis vorm hebben gegeven. Ik weet veel te weinig van deze krachtige voorgangers om daar zinnig iets over te schrijven. Dat moet veranderen vind ik. Naar aanleiding van een gesprek met een krachtige vriendin heb ik besloten mezelf te verrijken met kennis over mijn vrouwelijke partners in het leven.

Die vrouwen die gestreden hebben voor rechten. Die vrouwen die bijzondere wetenschappelijke prestaties geleverd en voor bijzondere doorbraken hebben gezorgd. Die vrouwen die de kunst glans hebben gegeven. Die vrouwen die sport en vrouwzijn op de kaart hebben gezet. Er zijn er zoveel waar wij (vrouwen in het bijzonder) iets van af zouden moeten weten zodat we weten hoe het is om vrouw te zijn, wat de mogelijkheden zijn als vrouw en welke weg de vrouwen voor ons hebben afgelegd. Als voortbrenger van twee vrouwen vind ik het belangrijk om die kennis zelf te vergaren en op mijn beurt weer door te geven.

Vandaag wil ik kort stil staan bij Mara Montessori. Een vrouw waar ik dagelijks mee te maken heb, nu mijn kinderen op een Montessori school zitten. Maria Montessori werd op 13 augustus 1870 geboren in Chiaravalle, een plaatsje in de Italiaanse provincie Ancona. Ze studeerde medicijnen en promoveerde in 1896 als eerste vrouwelijke arts in Italië. Ze werd vervolgens medisch assistente op een kinderafdeling van een psychiatrische universiteitskliniek. Later werd ze hoogleraar in de antropologie en hygiëne aan de universiteit in Rome.

Vanwege haar werk met zwakzinnige kinderen ontwikkelde ze ideeën over hoe deze kinderen behandeld moesten worden. Maria was er van overtuigd dat de kinderen meer gebaat waren bij pedagogische dan bij medische zorg. Ze bestudeerde een onderwijsmethode van de Franse arts Édouard Séguin. Deze methode voor de educatie van zwakzinnige kinderen werkte Maria in Italië vervolgens verder uit. Omdat zei met deze doorontwikkelde methode veel succes boekte, wilde ze hem ook proberen toe te passen op kinderen in het reguliere onderwijs. In 1907 opende ze in een van de armste wijken van Rome haar Casa dei Bambini. Ze ging hier aan de slag met kinderen die nog niet leerplichtig waren. Op basis van haar ervaringen ontwikkelde ze vervolgens haar eigen opvoedingsmethode.

Volgens de Montessori-methode moeten opvoeders en onderwijzers vooral behulpzaam zijn en in ieder geval moet voorkomen worden dat ze het eigen initiatief van de kinderen belemmeren. Opvoeders moeten kinderen vooral observeren en proberen te ontdekken waar de interesses en ontwikkelingen liggen.

De methode zie ik terug bij ons op school en ik zie hoe mijn kinderen daardoor ontwikkelen tot vrolijke en zelfbewuste mensen. Ze worden gestimuleerd in hun ontwikkeling op een natuurlijke manier en dat pakt bij mijn koters heel erg goed uit. Wij zijn Maria Montessori dan ook veel dank verschuldigd.

Ik vind mijn werk belangrijk. Het gebeurt maar zelden dat ik niet iets boeiends mee maak op mijn werk. Dagelijks wordt ik door iets of iemand wel verrast, soms in positieve zin en soms in negatieve zin. Sommigen zeggen dat ze het na een paar jaar wel gezien hebben, maar telkens als ik denk dat ik op dat punt ben beland gebeurt er wel weer iets dat me doet verbazen.

Ik vind mijn werk leuk en ook belangrijk, maar ook lastig. Vooral lastig omdat ik zelden iets kan delen op bijvoorbeeld deze blog. Al zeker niet over de inhoud, maar ook niet over de omgeving waarin ik werk. Dit klinkt nu allemaal heel mysterieus (nee, ik ben geen spion of een CIA-agent), maar door alle vormen van vertrouwelijkheden waarin ik me tijdens me werk wentel, kan ik er gewoon heel weinig over zeggen.

Wat ik wel weet is dat de omgeving waarin ik werk niet uniek is, maar wel bijzonder. Ik heb bijvoorbeeld niet 1 leidinggevende waarmee ik mijn ongenoegens mee kan uitvechten. Nee, ik werk voor een diverse groepen mensen met allerlei belangen en daarmee moet allemaal rekening gehouden worden.

Vandaag was ik, om een mooie Engelse uitdrukking te gebruiken, not amused door het handelen van mijn baas, maar daar kan ik niets tegen doen. Dat is frustrerend. Aan de andere kant had ik dan weer wel een heel enerverend overleg met een bijzondere partner over een op te starten project waarbij iedereen na het overleg vol energie mee aan de slag wil.

Allerlei kanten van medailles die keer op keer gekanteld, gedraaid en opgepoetst worden. Boeiend en zoals de Engelsen zeggen: never a dull moment.